W setną rocznicę urodzin Andrzeja Wajdy, w Archiwum Państwowym w Suwałkach 19 maja odbyła się konferencja historyczno-archiwalna „Andrzej Wajda – powroty”
Konferencje rozpoczęła prelekcja Krzysztofa Skłodowskiego z suwalskiego Muzeum Okręgowego o Jakubie Wajdzie, ojcu reżysera i oficerze 41 Suwalskiego Pułku Piechoty. Zbigniew Fałtynowicz z Muzeum Okręgowego, przedstawił korespondencję Andrzeja Wajdy i Andrzeja Strumiłły, którzy poznali się podczas studiów na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Krzysztof Sychowicz, dyrektor białostockiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w swoim wystąpieniu „Wybory pod kontrolą” skupił się na działaniach ówczesnego aparatu bezpieczeństwa podczas wyborów z 1989 roku i ich zainteresowaniem kandydatami Komitetu Obywatelskiego. Podkreślił rolę kościoła katolickiego, który zapewnił kandydatom „Solidarności” infrastrukturę i przestrzeń do kampanii oraz, poprzez autorytet moralny, zmobilizował społeczeństwo do udziału w głosowaniu. W tych działaniach na Suwalszczyźnie wyróżniał się śp. ks. kan. Stanisław Gadomski proboszcz parafii w Smolnikach.
Łukasz Wnukowski z suwalskiego Archiwum skupił się na działalności Andrzeja Wajdy – Senatora Ziemi Suwalskiej w tym działalności politycznej i kulturalnej reżysera. Idée fixe reżysera było sprowadzenie „kultury wysokiej” do takich miast jak Suwałki, Augustów, Sejny. Miało to się stać poprzez np. wybudowanie w Suwałkach sali teatralnej z prawdziwego zdarzenia. Niestety ten pomysł w czasie kryzysu i przekształceń gospodarczych nie znalazł akceptacji ani ówczesnych władz wojewódzkich ani społeczeństwa. Pomimo tego senatorowi udało się zrealizować kilka znaczących wydarzeń kulturalnych. We wrześniu 1998 roku w Sejnach otwarto wystawę scenografii ze spektakli teatralnych reżyserowanych przez Andrzeja Wajdę. Natomiast w listopadzie 1989 r. w Suwałkach wystawiono spektakl „Lekcja Polskiego” w którym zagrali Tadeusz Łomnicki z Joanną Szczepkowską. Natomiast w czerwcu 1990 r. w Olecku odbył się spektakl „ Dwoje na huśtawce” w którym wystąpili Krystyna Jando i Piotr Machalica. Oba spektakle w reżyserii A. Wajdy.
Na zakończenie konferencji Marek Sidor z suwalskiego Archiwum wystąpił z prelekcją „Materiały archiwalne dotyczące Andrzeja Wajdy w zasobie Archiwum Państwowego w Suwałkach”.
Kolejnym punktem spotkania było otwarcie wystawy przygotowanej przez pracowników Archiwum pt. „Andrzej Wajda. Działalność polityczna i kulturalna na Suwalszczyźnie w latach 1977-1991 w źródłach archiwalnych. Część plenerowa wystawy dostępna jest na dziedzińcu Archiwum Państwowego w Suwałkach ul. T. Kościuszki 69.
Organizatorzy wydarzenia: Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe i Archiwum Państwowe w Suwałkach
