100-lecie Zrzeszenia Suwalczan w Warszawie oraz Stowarzyszenia Przyjaciół Suwalszczyzny
Wkrótce minie 100 lat od utworzenia jednej z najstarszych organizacji pozarządowych w Suwałkach czyli Stowarzyszenia Przyjaciół Suwalszczyzny, które nawiązuje do tradycji Zrzeszenia Suwalczan w Warszawie zachowując ciągłość organizacyjną. Dłużej istnieje tylko Ochotnicza Straż Pożarna i Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Zrzeszenie Suwalczan w Warszawie skupiało wiele prominentnych wówczas osobistości życia politycznego i naukowego, wywierało duży wpływ na życie Suwałk i Suwalszczyzny. Było inicjatorem i sprzymierzeńcem ważnych dla regionu działań gospodarczych i turystycznych.

21 marca 1926 r. z inicjatywy Walerego Romana powstało Zrzeszenie Suwalczan w Warszawie, które skupiało „ziomków poczuwających się do wspólnoty terytorialnej z Suwalszczyzną i chcących wspólnie pracować dla rodzinnego zakątka”. W pierwszym zebraniu, które odbyło się w sali gimnazjum im. św. Kazimierza należącego do Kazimierza Kulwiecia przy Placu Trzech Krzyży 8 w Warszawie uczestniczyły 34 osoby. Teraz w tym miejscu znajduje się nowoczesny kompleks biurowy zajmowany przez międzynarodowe korporacje i popularne lokale gastronomiczne. Jak napisał Andrzej Matusiewicz w książce „Łączyła ich wspólnota. Zrzeszenia i zjazdy Suwalczan”: „U źródeł założenia zrzeszenia leżały pobudki natury społecznej i towarzyskiej. Planowano „roztoczyć opiekę kulturalną” nad Suwalszczyzną, zaopiekować się młodzieżą suwalską i pomóc jej „w miarę środków”. Zrzeszenie miało także zapewnić „łączność towarzyską, wspomnienia ławy szkolnej, miłe obcowanie w kole rozproszonych kolegów”.”

Uczestnik zebrania założycielskiego Zrzeszenia Suwalczan w Warszawie Kazimierz Kulwieć zwrócił uwagę na potrzebę prowadzenia badań Suwalszczyzny i poinformował o swoim projekcie budowy schroniska w Starym Folwarku.

Obradom tego pierwszego zebrania przewodniczył literat, dziennikarz, aktor i krajoznawca Karol Hoffman, a „pióro trzymał przedstawiciel młodzieży suwalskiej” Antoni Radziukiewicz. W pierwszym zarządzie Zrzeszenia znaleźli się m.in. K. Hoffman, K. Kulwieć, profesor Politechniki warszawskiej Marian Lalewicz, inspektor weterynaryjny miasta Warszawy Antoni Mackiewicz i dowódca okręgu Kielce i Łódź gen. Bolesław Kajetan Olszewski. Zrzeszenie Suwalczan w Warszawie utrzymywało stały kontakt z suwalskimi studentami uczącymi się w Warszawie i w innych ośrodkach akademickich w kraju. W 1927 r. szacowano, że corocznie od 25 do 30 absolwentów suwalskich szkół średnich rozpoczynało studiowanie w szkołach wyższych, z czego ponad 90% w Warszawie i Wilnie.

Prezesem Zrzeszenia Suwalczan w Warszawie został społecznik, prawnik (w tym czasie notariusz przy Sądzie Okręgowym w Warszawie) Walery Roman.
Zrzeszenie Suwalczan w Warszawie organizowało corocznie spotkania swoich członków oraz Zjazdy Suwalczan w Suwałkach. W jednym z warszawskich spotkań w lokalu Oficerskiego Kasyna reprezentacyjnego uczestniczyła honorowa członkini Zrzeszenia Aleksandra Piłsudska. Pierwszy Zjazd Suwalczan w Suwałkach odbył się 10-11 września 1927 r.

Podczas Zjazdu Suwalczan w dniach 22-23 września 1934 r. na suwalskim cmentarzu przy ul. Bakałarzewskiej odsłonięto pomnik poległych żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej.  W czasie tego zjazdu poświęcono również budynek suwalskich Szkół Powszechnych nr 1 i 2 i nadano szkole imię A. Piłsudskiej. W tym Zjeździe Suwalczan uczestniczyli m.in. ministrowie płk Adam Koc i Michał Butkiewicz.

Ostatni przed II wojną światową Zjazd Suwalczan odbył się 26-27 września 1936 r. W trakcie jego powołano Towarzystwo Rozwoju Pojezierza Augustowsko-Suwalskiego, a jego uczestnicy odwiedzili schronisko w Starym Folwarku, którego budowę zapowiadał K. Kulwieć na zebraniu założycielskim Zrzeszenia Suwalczan.
Po zakończeniu II wojny światowej członkowie Zrzeszenia Suwalczan utrzymywali wzajemne kontakty, lecz dopiero po okresie stalinowskim 28 grudnia 1956 roku reaktywowali organizację.
Pierwszy zjazd Zrzeszenia Suwalczan połączony ze zjazdem wychowanków dawnego gimnazjum męskiego im. Karola Brzostowskiego i gimnazjum żeńskiego im. Marii Konopnickiej odbył się 29 i 30 czerwca 1957 r. w Suwałkach. Uczestniczyło w nim 241 osób. Prezesem został Antoni Pożarowski.

Członkowie Zrzeszenia spotykali się w warszawskiej kawiarni „Krokodyl” na Starym Mieście, którą przez pewien czas prowadziła Suwalczanka Romanówna. Ze względu na kłopoty organizacyjne i finansowe osoby działające społecznie w 1969 r. zdecydowały o samorozwiązaniu Zrzeszenia Suwalczan w Warszawie.

30 maja 1970 roku odbyło się spotkanie założycielskie Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Suwalszczyzna”, którego przewodniczącym został Zygmunt Filipowicz, ówczesny kierownik Muzeum Ziemi Suwalskiej.

Za zgodą ówczesnych władz przy zaangażowaniu suwalskich działaczy społecznych i kulturalnych organizacja odrodziła się w Suwałkach pod zmienioną nazwą. W połowie lat 70-tych XX wieku Stowarzyszenie liczyło 289 członków rzeczywistych oraz 14 wspierających zakładów pracy i instytucji. 12 stycznia 1995 roku na spotkaniu z udziałem Suwalczan mieszkających w Warszawie zdecydowano o zmianie nazwy na Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny.
W zjeździe Stowarzyszenia Przyjaciół Suwalszczyzny, który odbył się 24-25 czerwca 1995 r. uczestniczyło 70 osób. Prezesem Stowarzyszenia został Zygmunt Filipowicz.
Fot. Kronika Suwalczan w Warszawie

– Stowarzyszenie liczy obecnie 109 osób, w tym są mieszkańcy Warszawy, Białegostoku, Górowa Iławieckiego i Bielsko-Białej. Niestety nie żyją już członkowie naszego Stowarzyszenia z Krakowa, Gdańska i Gdyni. Brakuje ludzi młodych w Stowarzyszeniu – poinformowała obecna prezes SPS Joanna Hofmann-Delbor.

Planowane działania z okazji 100-lecia ruchu obywatelskiego kontynuowanego przez Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny:
– 22 kwietnia – minikonferencja młodzieżowa z okazji 100-lecia ruchu obywatelskiego kontynuowanego przez Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny;

– w czerwcu ma ukazać się książka pod roboczym tytułem „Łączą nas Suwałki” poświęcona historii Stowarzyszenia Przyjaciół Suwalszczyzny;

– 26 czerwca – uroczysta sesja historyczna 100-lecie ruchu obywatelskiego/społecznego Suwalczan;

– 5 września w Państwowej Szkole Muzycznej I i II st. zaplanowano spektakl słowno-muzyczny z udziałem młodych Suwalczan, absolwentów miejscowych szkół – dziś znakomitych aktorów, muzyków i śpiewaków występujących na najlepszych scenach w kraju i zagranicą. Swój udział potwierdziła już pianistka Kamila Sacharzewska;

– zorganizowanie rajdów:
– im. W. Romana – 27 czerwca po Suwalskim Parku Krajobrazowym,
– im. Z. Filipowicza – 12 września po Ziemi Raczkowskiej,
– im. J. Klimki – 10 października po Ziemi Sejneńskiej.

Ostatni zjazd Stowarzyszenia Przyjaciół Suwalszczyzny odbył się 27 czerwca ubiegłego roku w Archiwum Państwowym.