Rozpoczął się maj, a tym samym mamy czas wypoczynku na świeżym powietrzu w lasach i na łąkach. Niestety, znacznie zwiększa się też ryzyko ukąszenia przez kleszcze. Mogą one przenosić groźne dla naszego zdrowia choroby odkleszczowe, takie jak borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). Do spotkania z kleszczem najczęściej dochodzi w miejscach porośniętych trawą lub krzewami. Zarośla stanowią idealne miejsce oczekiwania na swoją „ofiarę”, kleszcze najczęściej kryją się na zacienionej spodniej stronie liści, nie wyżej niż 1-1,5 m. Najbardziej aktywne są w godzinach porannych i wieczornych, przede wszystkim wiosną oraz jesienią.

Więcej zachorowań

Jak informuje suwalski Sanepid, w ostatnim roku prawie trzykrotnie wzrosła liczba zachorowań na boreliozę w Suwałkach. W 2024 r. odnotowano 21 przypadków
boreliozy, a w 2025 r. liczba zachorowań wzrosła aż do 60. Liczba przypadków kleszczowego zapalenia mózgu utrzymuje się na podobnym poziomie – po 12
w latach 2024 i 2025. Borelioza, wywoływana przez bakterie Borrelia burgdorferi, może zajmować wiele narządów – od skóry, przez stawy, aż po układ nerwowy i serce. Z kolei KZM to choroba wirusowa atakująca ośrodkowy układ nerwowy.

Objawy boleriozy

W przypadku boreliozy jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest tzw. rumień wędrujący. Nie pojawia się on jednak u wszystkich zakażonych,
dlatego istotne jest uważne obserwowanie miejsca ukłucia przez kleszcza. Warto również podkreślić, że boreliozą nie można zarazić się od drugiej osoby. Do najczęściej występujących objawów należą bóle głowy, przewlekłe zmęczenie, bóle i stany zapalne stawów, a także porażenie nerwów twarzy. U części pacjentów mogą wystąpić również zaburzenia pracy serca oraz zapalenie opon mózgowordzeniowych.

Objawy kleszczowego zapalenia mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu może przebiegać bezobjawowo, łagodnie lub ciężko. Najczęściej choroba rozwija się dwuetapowo. W pierwszej fazie, trwającej od 4 do 14 dni, pojawiają się objawy przypominające grypę – gorączka do 38°C, złe samopoczucie, narastające osłabienie oraz bóle głowy, karku i mięśni, w tym kończyn i gałek ocznych.

Drugi etap choroby ma charakter neurologiczny i jest znacznie poważniejszy. Występuje wówczas wysoka gorączka, sięgająca nawet 40°C, silne bóle głowy,
nudności i wymioty. Mogą pojawić się także objawy oponowe oraz bóle mięśni i stawów.

Czy można się zaszczepić?

Tak – ale tylko przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Szczepienie obejmuje trzy dawki podstawowe podawane według schematu: pierwsza dawka w dowolnym momencie, druga po 1-3 miesiącach, a trzecia po 5-12 miesiącach. Następnie zalecane są dawki przypominające co 3-5 lat. Szczepienia można wykonać w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), w prywatnych placówkach medycznych, a także w niektórych aptekach oferujących usługę szczepień. Warto wiedzieć, że dla wybranych grup zawodowych narażonych na kontakt z kleszczami (np. leśnicy, rolnicy, pracownicy terenowi) szczepienia mogą być bezpłatne lub refundowane w ramach programów profilaktycznych. Informacje o aktualnych programach można uzyskać w przychodni lub urzędzie miejskim.

Na boreliozę szczepionki obecnie nie ma – dlatego pozostaje tylko profilaktyka.

Najważniejsza profilaktyka

W obliczu rosnącej liczby zachorowań najważniejsze są działania profilaktyczne, takie jak stosowanie preparatów odstraszających kleszcze (w formie aerozoli,
kremów i olejków), noszenie odpowiedniego ubioru podczas przebywania w terenach zielonych. Aby uchronić się przed złapaniem kleszcza należy zakrywać ciało, nosić koszulę z długim rękawem oraz stosować nakrycia głowy, aby utrudnić dostęp owada do naszego ciała. Po powrocie z miejsc o wysokim narażeniu, należy dokładnie obejrzeć ciało, czy nie doszło do ugryzienia kleszcza.

Co zrobić, gdy zauważymy kleszcza na swoim ciele?

Należy go niezwłocznie usunąć za pomocą plastikowej pęsety lub specjalnym przyrządem dostępnym w aptece. Trzeba chwycić kleszcza tuż przy skórze,
za przednią cześć ciała i zdecydowanym ruchem pociągnąć ku górze. Miejsce ukucia przemyj wodą utlenioną lub 40% alkoholem do dezynfekcji. Dokładnie umyj
ręce. Miejsce po wkłuciu należy obserwować przez dłuży czas zwracając również uwagę na ogólne samopoczucie, w przypadku wystąpienia niepokojących objawów, należy skonsultować się z lekarzem.

Niewielki kleszcz, duży problem

Wzrost liczby zachorowań na boreliozę w Suwałkach to wyraźny sygnał ostrzegawczy. Choć kleszcze są niewielkie, zagrożenie z ich strony jest realne i rosnące.
Świadomość, szczepienia przeciw KZM oraz szybka reakcja na pierwsze objawy choroby mogą znacząco zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań. Kleszczowe zapalenie mózgu w skrajnych przypadkach może prowadzić do śmierci.

Materiał powstał we współpracy z Powiatową Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną w Suwałkach.