Od niedzieli, 23 sierpnia, Suwałki mają kolejne miejsce, które będzie przypominało o swoim najsłynniejszym mieszkańcu. Na ścianie sali gimnastycznej I Liceum Ogólnokształcącego im. M. Konopnickiej, od strony suwalskich bulwarów, odsłonięto mural poświęcony Andrzejowi Wajdzie – wybitnemu reżyserowi, laureatowi Oscara i artyście, który przyszedł na świat właśnie w Suwałkach. Autorem projektu jest Andrzej Pągowski. Uroczystość odbyła się w ramach 6. Festiwalu Filmowego „Wajda na Nowo”. W odsłonięciu muralu uczestniczyli prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz, przewodniczący Rady Miejskiej Zdzisław Przełomiec, zastępca prezydenta Roman Rynkowski oraz dyrektor Suwalskiego Ośrodka Kultury Ignacy Ołów, a także autor muralu Andrzej Pągowski i część przedstawicieli świata filmu, którzy przyjechali do Suwałk na tegoroczny festiwal. Wśród nich znaleźli się artyści i twórcy, których nazwiska na trwałe zapisały się w historii polskiego kina: Allan Starski, Olgierd Łukaszewicz, Magdalena Zawadzka, Emilia Krakowska.

W miejscu szczególnym

Nieprzypadkowo mural powstał właśnie tutaj. I Liceum Ogólnokształcące znajduje się w przestrzeni, która jest dziś jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc spacerowych Suwałk. Ściana widoczna od strony bulwarów sprawia, że dzieło nie będzie zamkniętym eksponatem oglądanym wyłącznie przy okazji uroczystości czy festiwalu. A. Wajda był jednym z twórców polskiej szkoły filmowej i autorem dzieł, które nie tylko opowiadały historię Polski, ale często stawiały fundamentalne pytania o wolność, odpowiedzialność, wybory człowieka i cenę, jaką płaci się za wierność własnym wartościom.

Rok Andrzeja Wajdy

Zarówno Senat Rzeczypospolitej Polskiej, jak i Rada Miejska w Suwałkach ustanowiły rok 2026 Rokiem Andrzeja Wajdy. Odsłonięcie muralu ma więc szczególny wymiar właśnie w br. W tym roku przypada setna rocznica urodzin Andrzeja Wajdy. Potrzebne są więc także trwałe znaki obecności Wajdy w przestrzeni Suwałk. Mural, jest więc hołdem dla artysty, elementem miejskiej przestrzeni i zaproszeniem do zainteresowania się jego twórczością. Jest wyrazem dążenia, by pamięć o artyście nie ograniczała się do uroczystości, projekcji filmowych czy okolicznościowych spotkań.

 

Wajda widziany oczami Pągowskiego

Autorem muralu jest Andrzej Pągowski – grafik i plakacista, od lat związany z polskim filmem i teatrem, a także dyrektor artystyczny Festiwalu Filmowego „Wajda na Nowo”. Projekt jest kolejnym elementem jego twórczego dialogu z dorobkiem Andrzeja Wajdy. W tegorocznej edycji festiwalu Pągowski przygotował również wystawę „Wajda na nowo – suplement”, poświęconą teatralnym realizacjom reżysera. Mural nie przedstawia Wajdy jako postaci z zamkniętej przeszłości, lecz jako twórcę, którego dzieło nadal może być odkrywane i interpretowane. Nieprzypadkowo na muralu pojawiają się także brzozy. Można w nich odnaleźć krajobraz Suwalszczyzny – miejsca dzieciństwa Andrzeja Wajdy – ale również ważne motywy jego twórczości. Brzoza przywołuje przecież „Brzezinę”, jeden z najbardziej przejmujących filmów reżysera, opowiadający o przemijaniu, śmierci i potrzebie bliskości. Dla polskiego widza może być także znakiem pamięci o „Katyniu” – filmie szczególnie osobistym dla Wajdy, którego ojciec został zamordowany przez NKWD.

Nie pomnik, lecz zaproszenie

Dlatego lokalizacja muralu przy liceum jest symboliczna. To przestrzeń młodości, edukacji i przyszłości. A właśnie młodym pokoleniom organizatorzy Festiwalu „Wajda na Nowo” chcą przekazywać dorobek i idee związane z twórczością reżysera. Festiwal od początku służy bowiem nie tylko przypominaniu filmów Wajdy, ale również zainteresowaniu nimi kolejnych pokoleń. W przypadku niewielu polskich miast można powiedzieć, że ich mieszkaniec osiągnął tak spektakularny sukces na światową skalę. Wajda otrzymał najważniejsze wyróżnienia światowego kina, w tym Złotą Palmę w Cannes, Złotego Lwa w Wenecji i honorowego Oscara za całokształt twórczości. Jednocześnie nigdy nie został dla Suwałk wyłącznie odległym, światowym twórcą. W 2000 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Suwałk, a przez lata utrzymywał związki z Suwalszczyzną. Był także senatorem ziemi suwalskiej w latach 1989–1991. Dzisiaj jego imię nosi jedna z suwalskich ulic. A teraz jego obecność została zapisana także na jednej ze ścian miasta.

Pamięć zapisana w przestrzeni miasta

Wartość muralu można było oceniać nie tylko w dniu jego odsłonięcia. Jego prawdziwe znaczenie ujawni się w kolejnych miesiącach i latach. Jeżeli uczniowie będą zatrzymywali się przed nim, turyści będą fotografowali go podczas spacerów, a mieszkańcy będą opowiadać dzieciom i wnukom, kim był Andrzej Wajda – wtedy spełni swoją najważniejszą funkcję. Bo pamięć o wielkim człowieku nie powinna być wyłącznie wspomnieniem.