Muzeum Okręgowe w Suwałkach: 1956-2026
Za kilka dni minie 70 lat od utworzenia muzeum w Suwałkach. Placówka została powołana 1 września podczas posiedzenia Komitetu Założycielskiego Muzeum Regionalnego w Suwałkach. To symboliczna data, bo początki były skromne. Muzeum zajmowało tylko niewielką część pomieszczeń Resursy Obywatelskiej przy ul. T. Kościuszki 81. Przez 70 lat placówka ta zmieniała swoją nazwę i przechodziła zmiany organizacyjne, ale cały czas się rozwijała. A to dzięki suwalskim muzealnikom, w tym przede wszystkim trzem jej szefom: Antoniemu Patli, Zygmuntowi Filipowiczowi i Jerzemu Brzozowskiemu. Bez nich trudno wyobrazić sobie działalność suwalskiego muzeum. Dzieje tej placówki znakomicie opisali: Jerzy Brzozowski w „Roczniku Augustowsko-Suwalskim T. XV” i Sławomir Filipowicz w „Suwalskim Słowniku Biograficznym”.
Założyciel muzeum
Muzeum Regionalne w Suwałkach do połowy 1958 r. funkcjonowało jako społeczne, głównie dzięki zaangażowaniu A. Patli (na zdjęciu, fot. Suwalski Park Krajobrazowy), znanego regionalisty (którego zbiory geologiczne dały początek działalności wystawienniczej) oraz Jadwigi Towarnickiej, kierownik suwalskiej biblioteki publicznej. Od 16 sierpnia 1958 r. stało się placówką publiczną, finansowaną ze środków Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Suwałkach, merytorycznie podporządkowaną Muzeum w Białymstoku. A. Patla został wówczas zatrudniony w charakterze adiunkta i kierownika muzeum. Jak opisał to J. Brzozowski: „W 1962 r. muzeum dysponowało dwiema salami wystawienniczymi o powierzchni 75 m2 i jednym pomieszczeniem biurowym o powierzchni 15 m2. Wygospodarowano je w budynku byłej Resursy Obywatelskiej przy ul. T. Kościuszki 81, po przeniesieniu biur PZU i przeprowadzeniu remontu na koszt miasta. Instytucja zatrudniała dwie osoby: kierownika‑pracownika działalności podstawowej oraz pomoc muzealną i jednocześnie sekretarkę.” Zbiory muzeum liczyły 941 eksponatów, z czego najwięcej było eksponatów przyrodniczych ze zbiorów A. Patli.
Twórca muzeum
1 września 1962 r. kierownikiem Muzeum Regionalnego w Suwałkach został Z. Filipowicz (na zdjęciu). Przez blisko 36 lat kierowania tą placówką stworzył on jej podstawy, na których opiera się do dziś. A są to stałe ekspozycje: poświęcona życiu i twórczości Alfreda Wierusza-Kowalskiego, wystawa „Pradzieje Ziemi Suwalskiej” i ekspozycja poświęcona Marii Konopnickiej. We wrześniu 1965 r. muzeum otrzymało statut i nową nazwę: Muzeum Ziemi Suwalskiej. W latach 60-tych placówka podwoiła powierzchnię wystawienniczą i liczbę pracowników. Zwiększyła się też liczba odwiedzających. W 1965 r. Muzeum odwiedziło 16 975 osób.
Pierwszą stałą muzealną ekspozycję otwarto w 1972 r. Była poświęcona życiu i twórczości Suwalczanina Alfreda Wierusza-Kowalskiego. Jej organizację umożliwiły depozyty Muzeum Narodowego w Warszawie i rodziny malarza. Później część prac zakupiono. Obecny kształt ekspozycji nadano po remoncie przed kilkunastu laty.
Powiększenie powierzchni muzeum umożliwiło zorganizowanie w 1974 roku drugiej stałej ekspozycji – „Pradzieje Ziemi Suwalskiej”. Muzeum dysponowało wówczas 450 m2 powierzchni użytkowej. W kolejnych latach na potrzeby placówki zdobywano inne pomieszczenia w budynku Resursy, a ostatni współlokator – suwalskie Biuro Wystaw Artystycznych wyprowadziło się z niego na początku lat 90. W 1973 r. udało się wykwaterować część lokatorów budynku przy ul. T. Kościuszki 31, w którym urodziła się M. Konopnicka. W ośmiu izbach przygotowano wystawę poświęconą M. Konopnickiej. Później utworzono tu Muzeum im. Marii Konopnickiej (jego dzieje obszernie opisaliśmy w „DwuTygodniku Suwalskim” nr 11 z 2022 roku).
W latach 1989-95 przeprowadzono remont adaptacyjny budynku Muzeum im. Marii Konopnickiej, a kolejny przed kilkoma laty. Zmieniono wówczas również ekspozycję stałą poświęconą M. Konopnickiej. W 1975 roku po reformie administracyjnej kraju Muzeum Ziemi Suwalskiej przekształcono w Muzeum Okręgowe, w strukturach którego znalazły się: suwalskie Muzeum im. M. Konopnickiej, Muzeum Ziemi Augustowskiej, Muzeum Ziemi Piskiej, Muzeum Reformacji w Mikołajkach, Muzeum Michała Kajki w Ogródku k. Ełku i Muzeum Konstantego I. Gałczyńskiego w Praniu. Po pierwszej wystawie biograficzno-literackiej „Maria Konopnicka 1842-1910” oprowadza Zygmunt Filipowicz. Otwarto ją 23 sierpnia 1973 r.
Kontynuator rozwoju muzeum
Po przejściu na emeryturę Z. Filipowicza, w 1998 r. dyrektorem suwalskiego Muzeum Okręgowego został Jerzy Brzozowski (na zdjęciu), który twórczo kontynuował dzieło swoich poprzedników. Po kolejnej reformie administracyjnej suwalskie Muzeum stało się miejską placówką kulturalną. Nie był to łatwy czas, ale pracownicy tej placówki znakomicie sobie poradzili w nowej sytuacji organizacyjnej.
Na początku XXI wieku suwalskie Muzeum w miejscu dawnych wykopalisk Jaćwieskiej Ekspedycji Archeologicznej zaczęło organizować Festyny Archeologiczne, które w niezwykle przystępny sposób przybliżały archeologię i dziedzictwo jaćwieskie.
W latach 2010-2012 przeprowadzono gruntowny remont blisko stuletniego budynku Resursy Obywatelskiej przy ulicy T. Kościuszki 81. Zmieniły się wówczas stałe wystawy muzealne. Rozwinęła się też działalność promocyjna placówki.
Co roku późną wiosną w Suwałkach odbywają się Pikniki Kawaleryjskie nawiązujące do wojskowych tradycji miasta. Kawalerzystów można wtedy spotkać w różnych częściach Suwałk
To tylko zarys dziejów suwalskiego Muzeum Okręgowego powstały w oparciu o teksty J. Brzozowskiego i S. Filipowicza. Ale nawet tak skrótowy zapis ukazuje, jak wspaniale rozwinęło się suwalskie Muzeum w ciągu 70 lat.
